Önceki yazılarımızda bahsetmiştik fakat tekrar hatırlatmakta fayda var. Size gelen maillere, mesajlara dikkat etmeniz gerekiyor. Her ilgi çekici mail ve mesaja hemen tıklamak bazen virüs bulaşmasına, telefonunuza veya bilgisayarınıza sızılmasına sebep olabilir. Gelen mailde yollayan adrese, başlıkta yazana dikkat etmek gerekli. Gelen mailden şüphelendiyseniz, gönderenden mail beklemiyorsanız hiç açmamak en doğrusu olacaktır. Veya internette dolaşırken bir siteye girip alışveriş yapacaksınız. Mesela ayakkabı alacaksınız. Her zaman adidas sitesine girer alışverişini yaparsınız. Fakat bu sefer adidas yazdınız ve google’a dikkat etmeden ilk gelen siteye girdiniz. Fakat sitenin adı adidas değil aclidas. Veya adidas.com iken adidas.org. Siz buna dikkat etmeden girdiniz ve alışverişinizi yaptınız. Sonra ne oldu? Banka kartınızdan bir sürü para çekildi mesajı geldi. Paranız gitti. Bunun için internet kullanırken her an tetikte olmak, her yapılan işlem öncesi düşünmek gerekir. Tabii sizde haklısınız normalde orijinal sitenin üstte olması gerekiyor fakat sahte site, google’a reklam veriyor ve en üste o çıkıyor. Bunun içindir ki genelde aramalarda reklam veren siteleri geçip ondan sonra gelen ilk siteyi açmak daha mantıklıdır. Tabi bazen reklam veren sitede güzel bir site olabiliyor ama yine de insanların tıklamaları ile birinci sıraya gelmiş site hem sorunumuzu çözme konusunda hem işimizi görme konusunda çok daha işlevsel olabiliyor.
Peki bitti mi? Hayır. Hep cihazınızı korumaktan bahsetmiştik fakat şimdi banka kartınızı, bilgilerinizi korumaktan bahsedeceğiz. Tabii ki cihazı korumak ile banka kartını korumak genelde doğru orantılı olabiliyor. Cihazınıza sızan bir kişi sizin bilgilerinizin yanında birde kart bilgilerinizi alabilirse ne ala onun için. Yine internette alışveriş yapacaksınız. Alacağınız ürün nerdeyse bütün sitelerde üç aşağı beş yukarı aynı fiyatta. Fakat bir site var ki orada aynı marka, aynı ürün bütün sitelerden ucuz. Hem de çok ucuz. Her yerde 80 lira olan ürün bu sitede 5 lira. Hemen o siteye giriş yaptınız. Sonuçta “5 lira” denemekten kimseye zarar gelmez. Özellikle günümüzde 5 liranın durumunu düşünecek olursak göze almaya değecek bir risk. Siteye girdikten sonra bir sürü reklam gördünüz. Sadece reklam. Youtube reklamlarından bile fazla reklam. Sitenin sağında, solunda, yukarısında, aşağısında. Her yerinde reklam var. Burada genelde olan şu oluyor. Site sahibi aradığınız ürünü çok ucuz fiyata sitesine koyuyor ve siteye google reklamlarından bir sürü reklam alıyor. Siz siteye tıklayınca site sahibi reklamları göstermiş olduğu için para kazanıyor. Siz satın almaya geçtiğiniz zaman bu site sahibine göre değişecek bir durum. Site sahibi reklamlardan para kazandığı için bunu kaybetmek istemeyecektir büyük ihtimalle. Siz ödemeyi yaparken sürekli hata verecektir ödeme işlemi. Siz kart bilgilerinizi bile giremeyeceksiniz belki. Çünkü kart bilgilerine yönlendirilirken size hata mesajını sunacak şekilde siteyi tasarlamış olacaklar. Birkaç denemenin ardından sizde ödeme yapılmıyor diye çıkacaksınız siteden. Sonuçta zaten 5 lira içinize pek sinmemiştir. “Gitse ne olacak” denilen bir para olsa bile, insan gitmesi için o kadar zorlamaz üşenir. Diğer bir durum ise şöyle olabilirdi; siz ödeme kısmına geçersiniz, kart bilgilerini gireceğiniz yerde ise hata vermez. Siz kart bilgilerinizi girersiniz ve bir mesaj 200 liralık harcamanız onaylanmıştır. Fakat bu reklam dolu siteyi yapan site sahibi için risklidir. Çünkü bir kere 200 lirayı aldı sonrasında mahkeme falan derken işleri bozulabilir. Çünkü sadece sizin 200 liranızı almadı, birçok kişinin 200 lirasını aldı. Ve site kapanır, site sahibi hakkında işlem başlatılabilir. Belki ceza almaz fakat site gider. Reklamlı olan bir site için bu risktir çünkü bir kere 200 lira almaktansa düzenli bir gelir kaynağı elde etmek daha mantıklı geleceğinden, site sahibi kart bilgilerini almaz sadece vaktinizi alır. Sitesine girersiniz, ödeme yapmaya çalışırsınız ve hata verir, 5 dakika bununla uğraşır sonra çıkarsınız. Sizin durduğunuz 5 dakika için, tıkladığınız her reklam için site sahibi belli miktar para kazanır. Hem çok büyük bir kayıp olmadığı için şikâyet durumu olmayacak (çünkü sadece az bir zamanınızı aldı, paranızı değil) hem olsa bile belki hiçbir değişiklik olmayacak. Site sahibi “Site bozuktu o an” deyip işin içinden çıkacak belki.
Bunun dışında olabilecek bir başka durum ise şöyle; Yine bir ürün arıyorsunuz internetten. Sitelerde genel olarak 90-100 lira civarında olan ürün bir sitede 85 lira. Fakat site bilindik bir e-ticaret sitesi değil hatta hiç adını duymadığınız bir site. Burada da dolandırılma riskiniz var. Böyle bir durumda siteyi iyice araştırmak lazım. Büyük e-ticaret sitelerinden alışverişi yaptığınız zaman en azından karşınızda bir muhatap (Türkiye e-ticaret siteleri için genelde kötü olsa bile) var. Sorunu çözebilme durumunuz söz konusu her ne kadar uğraştırıcı ve stresli bir süreç olsa da. Fakat öyle adı bilinmedik bir sitede karşınızda muhatap bulamayabilirsiniz bunun için site hakkında araştırma yapmanızda fayda var.
Bunların birçoğu eski, bilinen yöntemler olsa bile geçerliliği olan durumlar. Hala insanların kandırılabildiği yöntemler. Bazen internet kullanmayı bilmeyen biri dolandırılırken, bazen ise internet kullanmayı yeni öğrenmiş bir çocuk kandırılabiliyor. Bazen siz çok dikkat etseniz bile çocuğunuz dikkat etmiyor. Bir oyuna başlıyor, o oyunda, oyun içi satın alım yapmak istiyor. Bunu apple store veya google play store üzerinden yaparsa sadece paranız gidiyor. Çünkü içerik satın aldınız ve onun fiyatını verdiniz. Fakat bunu başka sitelerden yapmaya çalışırsa kredi kartı bilgilerinizi dolandırıcıların eline verme ihtimali oluşuyor. Bunun içindir ki sadece kendiniz bilinçlenmeyeceksiniz, çevrenizi de bilinçlendireceksiniz. Sizin uğraştığınız bütün koruma sistemleri, çevrenizin bir yanlışı ile çöpe gidebilir bunu unutmayın. Bunun birçok örneği var. Hatırlarsanız Pegasus casus yazılımı hakkında yazdığımız yazıda bahsetmiştik. Cemal Kaşıkçı olayında, Cemal Kaşıkçı değil onun yakınındaki bir gazeteci takip ediliyor, yazılım o gazeteciye yüklenmişti, Cemal Kaşıkçı’ya değil. Kendinizi kontrol ederken, çocuğunuzu, çevrenizi kontrol etmeyi ihmal etmeyin. Kendinizi eğitirken, geliştirirken çevrenizi de eğitin ve geliştirin.
